Europa kan tegen 2050 mogelijk meer dan de helft van zijn behoefte aan kritieke grondstoffen dekken met materialen die worden teruggewonnen uit afvalstromen, zo claimt het project Future Availability of Secondary Raw Materials (FutuRaM).
De onderzoekers analyseerden verschillende afvalstromen binnen de EU en aanverwante landen. Volgens het onderzoek kunnen Europese terugwinningssystemen in 2050 jaarlijks tussen de 4,1 en 5,7 miljoen ton kritieke grondstoffen terugwinnen. Daarmee zou 33 tot 56 procent van de vraag naar primaire grondstoffen kunnen worden vervangen door secundaire materialen. Kritieke grondstoffen, zoals lithium, kobalt en zeldzame aardmetalen, zijn essentieel voor onder meer smartphones en datacenters. De productie van deze materialen is momenteel sterk geconcentreerd in een beperkt aantal landen buiten Europa. Europese toeleveringsketens zijn gevoelig voor politieke ontwikkelingen en marktschommelingen.
Uit het onderzoek blijkt dat in 2022 ongeveer 5,2 miljoen ton kritieke grondstoffen op de Europese markt werd gebracht. Tegelijkertijd ging naar schatting 2,1 miljoen ton verloren in afvalstromen, terwijl slechts 1,4 miljoen ton werd teruggewonnen. Tegen 2050 kan de hoeveelheid kritieke grondstoffen die jaarlijks in producten wordt verwerkt oplopen tot 12,2 miljoen ton. De onderzoekers verwachten dat dan ongeveer 6 miljoen ton als afval vrijkomt, waarvan circa 5 miljoen ton kan worden gerecycled.
Helft buiten officiële recyclingketens verwerkt
Volgens het onderzoek wordt momenteel ongeveer de helft van het elektronische afval in Europa buiten de officiële recyclingketens verwerkt. Daardoor gaan aanzienlijke hoeveelheden waardevolle materialen verloren. Zelfs binnen erkende recyclingprocessen gingen in 2022 nog circa 500 kiloton kritieke grondstoffen verloren. Europa beschikt over beperkte capaciteit voor de verwerking van lithium-ionbatterijen. Hierdoor wordt een deel van het tussenproduct dat ontstaat tijdens recycling, de zogenoemde black mass, geëxporteerd voor verdere verwerking buiten Europa.
Het rapport wijst op drie aandachtspunten voor de komende jaren. De onderzoekers pleiten voor betere economische randvoorwaarden voor recyclingprojecten. Ze willen investeringen in geavanceerde sorteer- en demontagetechnieken. En verdere ontwikkeling van innovatieve recyclingprocessen. Om investeringen en beleidsvorming te ondersteunen ontwikkelde FutuRaM daarnaast de methode SARA4UNFC. Dit instrument helpt overheden, investeerders en bedrijven om de beschikbaarheid van grondstoffen in afvalstromen beter in kaart te brengen en de haalbaarheid van terugwinningsprojecten te beoordelen.
Volgens de onderzoekers kan een combinatie van verbeterde wetgeving, uitgebreidere recyclinginfrastructuur en betere dataverzameling ertoe bijdragen dat secundaire grondstoffen een steeds belangrijkere rol gaan spelen in de Europese grondstoffenvoorziening. Het onderzoek suggereert dat diverse kritieke grondstoffen, waaronder kobalt en zeldzame aardmetalen, tegen het midden van deze eeuw terugwinningspercentages van meer dan 80 procent kunnen bereiken.
